Joëlla van den Brink
Hadderechlid Joëlla van den Brink leest regelmatig Joodse schrijvers. De redactie vroeg haar welk boek ze graag onder de aandacht brengt.
De Hongaars-Joodse schrijver Imre Kertész (1929-2016) won in 2002 de Nobelprijs voor Literatuur. Hij overleefde verschillende concentratiekampen en werd een schrijver van het onbeschrijfelijke.
‘Onbepaald door het lot’ is een indrukwekkend boek waarin het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van een bijna argeloze zestienjarige Hongaarse jongen.
Kertész beschrijft wat de jongen meemaakt op een rustige en sobere manier. Juist daardoor komt het verhaal hard binnen. Hij gebruikt geen grote woorden en geeft geen duidelijke oordelen over goed en kwaad.
Wat mij vooral bijblijft, is de manier waarop Kertész naar Auschwitz kijkt. Auschwitz wordt vaak ‘de hel’ genoemd. Kertész doet dat bewust niet, omdat je Auschwitz daarmee buiten de geschiedenis plaatst. Auschwitz gebeurde niet in een andere, onwerkelijke wereld, maar gewoon in onze eigen geschiedenis (Kertész was immers zelf een Europese Jood)! Terwijl mensen daar leden, ging het dagelijks leven elders gewoon door. Dat maakt het misschien juist zo aangrijpend. Wat is de mens op zulke cruciale momenten?
Ook laat het boek zien hoe de nazi’s Joodse mensen hun menselijkheid probeerden af te nemen. Toch blijft de hoofdpersoon zichzelf in de eerste plaats als mens zien en heeft hij zijn ‘geluksmomenten’. Hij probeert zijn ervaringen niet buiten zijn leven te plaatsen, maar ze als onderdeel van zijn eigen levensverhaal te aanvaarden.
In ons leven krijgen we voortdurend te maken met dingen waarover we geen controle hebben; maar we hoeven ze niet weg te poetsen, we mogen met ons héle leven voor Gods aangezicht staan.
In één van zijn dagboeken citeert Kertétz J.S. Bach: “Heer sta niet toe dat de vreugde mij verlaat.” Het weerspiegelt zijn worsteling om ondanks zijn diepe trauma’s zijn innerlijke bezieling en vreugde te behouden. Een indringend boek dat je niet zomaar naast je neerlegt.
Dit artikel is afkomstig uit het maandblad Hadderech van september/oktober 2026
