Ben Cohen en Ahmad Sharawi
De Moslimbroederschap is een internationale islamistische beweging die zich inzet voor het opnieuw vormgeven van samenlevingen volgens de islamitische wet of sharia.
De Broederschap werd in 1928 opgericht door Hassan al-Banna (1906-1949), een Egyptische onderwijzer die de beroemd geworden uitspraak deed: “Het is de aard van de islam om te overheersen, niet om overheerst te worden, om zijn wet aan alle naties op te leggen en zijn macht uit te breiden over de hele planeet.”
De Broederschap kreeg al snel veel invloed onder de armen van Egypte door onderwijs en gezondheidszorg aan te bieden naast een constant dieet van islamistische leerstellingen. Tegen het midden van de 20e eeuw had de Broederschap afdelingen opgericht in de hele Arabische wereld.
Sayyid Qutb was een Egyptische pedagoog wiens geschriften nog steeds deel uitmaken van de canon van de Broederschap. In 1948 bracht Qutb twee jaar door in de VS en keerde terug naar Egypte met een versterkte afkeer van de zielloosheid en het materialisme van het Westen. Hij haalde een dans in een kerk aan als illustratie van Amerika’s “dierlijke” vermenging van de geslachten. Hij hekelde moderne samenlevingen als levend in jahiliyya - een staat van pre-islamitische onwetendheid. Hij concludeerde dat zelfs moslimlanden waren vervallen tot jahiliyya en bepleitte jihad als middel om de islam in de moslimwereld te herstellen. Dit pleidooi voor geweld tegen andere moslims was een van Qutb’s meest radicale vernieuwingen en legde de basis voor generaties extremisten, waaronder Al Qaeda.
Wereldbeeld De Moslimbroederschap ziet haar pad als het enige rechte pad. Het heeft zijn eigen eiland-samenleving gecreëerd, met zijn eigen waarden en wereldbeeld. De Broederschap staat vijandig tegenover gematigde moslims die streven naar integratie. Hoewel de Broederschap vaak de taal van sociale rechtvaardigheid gebruikt, is haar kernideologie exclusief. Men verzet zich tegen gendergelijkheid en beperkt de deelname van vrouwen aan het onderwijs en de arbeidsmarkt. De Broederschap legitimeert ook het geweld van echtgenoten tegen vrouwen en protesteerde in 2013 tegen een VN-oproep tot het beëindigen van geweld tegen vrouwen, met de woorden: “Deze verklaring leidt tot de volledige desintegratie van de samenleving.”
Antisemitisme Volgens de Broederschap is de verdorvenheid van de Joden de oorzaak van de toestand van de wereld. Volgens Sayyid Qutb verspeelden de Joden hun religieuze status als ‘Volk van het Boek’. In zijn boek Our Struggle With The Jews schreef hij: “Overal waar de Joden waren, begingen ze ongekende gruweldaden”. Hij beschuldigde “de agenten van het zionisme” ervan dat ze “de vernietiging van de islam nastreven”. De Broederschap baseert zich verder op ‘De Protocollen van de Wijzen van Zion’ waarin wordt beweerd dat er een wereldwijde Joodse samenzwering bestaat.
Lang voor de oprichting van de staat Israël verwierp de Broederschap de idee van een Joodse staat op theologische gronden. Bijgevolg is er weinig uitzicht op steun voor een duurzame vrede met Israël.
Hamas Sjeik Ahmed Yassin, leider van de Moslimbroederschap in Gaza, was één van de oprichters van Hamas in 1987, tijdens de eerste intifada (opstand) tegen Israël. De zelfmoordaanslagen en andere aanvallen van Hamas op Israëli’s hielpen het Israëlisch-Palestijnse vredesproces halverwege de jaren negentig ontsporen. Door middel van zelfmoordaanslagen, schietpartijen en andere aanslagen doodde Hamas honderden Israëli’s tijdens de tweede intifada (2000-2005). De groep won in 2006 de Palestijnse parlementsverkiezingen en versloeg de corrupte en verdeelde Fatah-partij van Mahmoud Abbas van de Palestijnse Autoriteit. In 2007 nam Hamas met geweld de Gazastrook in. Het bewind wordt gekenmerkt door onderdrukking, corruptie en vier oorlogen met Israël, uitgelokt door de meedogenloze aanvallen op de Joodse staat in 2008-2009, 2014 en 2021. Hamas startte de huidige oorlog met een bloedbad in Israël van meer dan 1200 mensen en de ontvoering van meer dan 250 mensen op 7 oktober 2023, te midden van ongekende wreedheden.
Qatar omarmt de Moslimbroederschap al sinds de jaren 1950, toen Doha de beweging binnen haar grenzen verwelkomde. Qatar pompte ook ongeveer 8 miljard dollar in de Egyptische, Tunesische en Libische afdelingen. De schatrijke oliestaat is ook de financier van de recente wereldwijde universiteitsprotesten en heeft aan de door Hamas bestuurde Gazastrook meer dan 1 miljard dollar gegeven. Ook heeft Qatar onderdak geboden aan het politieke kantoor van Hamas en haar leiders. Middels het Al Jazeera Media Network exporteert het land de ideologie van de Moslimbroederschap naar een wereldwijd publiek.
Verbod Arabische landen Door te verklaren dat zelfs vrome moslimleiders het geloof hebben verraden, vormt de Broederschap een risico zowel binnen als buiten de islam. Bezorgdheid om de binnenlandse stabiliteit heeft ertoe geleid dat verschillende Arabische regeringen de organisatie hebben verboden. Egypte, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten hebben de Broederschap aangewezen als terroristische organisatie
Erdogan De Turkse president Erdogan is al lange tijd een voorvechter van de Broederschap en bood een uitvalsbasis voor haar leiders na de val van het regime van Mohammed Morsi in Egypte in 2013. Na het bloedbad van 7 oktober heeft Erdogan zijn publieke steun voor Hamas geïntensiveerd, geweigerd de wreedheden van Hamas te veroordelen en de terroristische aard van de organisatie luidkeels ontkend.
Europa, ‘predikdomein’ Moslimbroederschap Vanaf de jaren 1950 begon de Broederschap zich te richten op de mogelijkheden om het Westen te islamiseren. De ideologen van de Broederschap stelden vast dat Europa - waar de sharia niet geldt, maar waar moslims vrij zijn om hun geloof te belijden - een dar al-dawa (domein van de prediking) vormde. Na de terreuraanslagen van Al Qaeda in de Verenigde Staten in 2001 begon zich in verschillende Europese landen een rood-groene alliantie te vormen tussen islamisten en extreem links om zowel het “imperialisme” als het “zionisme” te bestrijden. Een rapport uit 2025 van het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken waarschuwde dat organisaties die nauwe banden hadden met de Broederschap probeerden om de instellingen van de Europese Unie te beïnvloeden door middel van “significante lobbyactiviteiten”. Daarbij werd opgemerkt dat de financiering van deze groepen afkomstig was uit Qatar en Koeweit.
Invloed op Iran Hoewel de Broederschap tot de soennitische tak van de islam behoort en het regime in Teheran tot de sjiitische tak, heeft de eerstgenoemde een diepe indruk achtergelaten op de laatstgenoemde. In de jaren 1950 werden in Iran vertalingen in het Perzisch gepubliceerd van belangrijke teksten van de Broederschap, waaronder veel van Sayyid Qutb. In 1966 vertaalde de later opperste leider Ali Khamenei persoonlijk een van de boeken van Qutb, ‘De toekomst in het rijk van de islam’. Later zou Khamenei uitleggen dat hij de vertaling had gemaakt omdat “de nieuwe islamitische beweging van Iran dringend behoefte had aan gecodificeerde ideologische grondbeginselen”.
Strategie Om te overleven past de Broederschap zich aan en doet zich vaak voor als een lokale speler met behoud van zijn internationale islamistische ambities. Soms streeft het naar een gewelddadige revolutie. In andere gevallen accepteert ze aanzienlijke beperkingen en betracht geduld bij haar streven naar een islamistische regering. Sinds de begindagen van de radicale moslimorganisatie is de zin “Dit zijn geen broeders en ook geen moslims” de telkens herhaalde ontsnappingsmogelijkheid als na bloedvergieten naar de Broederschap gewezen wordt.
Ben Cohen en Ahmad Sharawi zijn onderzoeksanalisten bij de Foundation for Defense of Democracies.
Bron: Foundation for Defense of Democracies
Dit artikel is afkomstig uit het maandblad Hadderech van juli-augustus 2025
